Mỗi độ tháng Bảy về, một cảnh tượng quen thuộc lại xuất hiện.
Người ta sợ “cõi âm”.
Sợ “vong theo”.
Sợ “cô hồn”.
Sợ làm ăn không thuận.
Sợ gia đạo bất an.
Sợ người chết không có tiền tiêu, không có cơm ăn.
Rồi từ nỗi sợ ấy, người ta mang tiền thật đi mua tiền giả. Mang nhà giấy, xe giấy, quần áo giấy đốt thành tro. Bày mâm cỗ, khấn vái, cầu tài, cầu lộc, cầu bình an, cầu tai qua nạn khỏi.
Nhưng có một câu hỏi ít người chịu nhìn thẳng:
Nếu bỏ hết nhang khói, lễ vật và những lời khấn cầu bên ngoài, cái gì đang thật sự vận hành trong tâm?
Rất nhiều khi, câu trả lời chỉ có hai thứ:
THAM và SỢ.
Sợ mất những gì mình đang có.
Tham có thêm những gì mình chưa có.
Và khi tham gặp sợ, con người bắt đầu tìm kiếm một quyền lực vô hình để thương lượng:
Tôi dâng cái này — xin cho tôi cái kia.
Tôi làm lễ này — xin hóa giải tai họa kia.
Tôi cúng số tiền này — xin công việc thuận lợi.
Tôi đốt những thứ này — xin người chết phù hộ người sống.
Đó chính là cấu trúc của một cuộc giao dịch tâm linh.
Vấn đề không nằm ở nén nhang.
Vấn đề nằm ở cái tâm đang muốn dùng nén nhang để mặc cả với Nhân Quả.
ĐỨC PHẬT KHÔNG PHẢI MỘT VỊ THẦN ĐỂ CON NGƯỜI ĐẾN THƯƠNG LƯỢNG
Đức Phật là Sammāsambuddha — Bậc Chánh Đẳng Giác.
Con đường Ngài chỉ dạy không phải con đường xin một quyền lực bên ngoài thay đổi nghiệp cho mình, mà là con đường nhìn thẳng vào tham, sân, si; thấy nguyên nhân của khổ và tự đoạn trừ nguyên nhân ấy.
Thử nhìn sự nghịch lý:
Một Bậc đã buông bỏ tham ái, còn chúng ta lại đứng trước hình tượng Ngài để xin thỏa mãn tham ái của chính mình.
Xin giàu hơn.
Xin thắng người khác.
Xin buôn bán phát đạt.
Xin chuyện tình cảm theo ý mình.
Xin tai họa tránh mình mà rơi sang nơi khác.
Rồi gọi đó là “tu”.
Không.
Tu không phải làm cho thế giới phục vụ lòng tham của mình.
Tu là nhìn thấy chính lòng tham ấy và học cách tháo nó ra.
Chánh Pháp không dạy chúng ta cách khiến cuộc đời phải chiều theo ý mình.
Chánh Pháp chỉ ra vì sao chính sự đòi hỏi cuộc đời phải theo ý mình lại trở thành một nguồn của khổ.
NGHIỆP KHÔNG PHẢI MÓN NỢ CÓ THỂ ĐƯA TIỀN CHO AI ĐÓ XÓA HỘ
Đây là điểm phải thấy thật rõ.
Nghiệp không phải một cuốn sổ trên trời để một vị thần linh, một thầy cúng hay một nghi lễ nào đó có thể nhận tiền rồi sửa lại.
Nghiệp gắn với hành động có tác ý của chính chúng sinh.
Một người sống bằng sát sinh, trộm cắp, lừa đảo, làm tổn hại người khác rồi nghĩ rằng cuối năm bỏ tiền làm lễ là “giải nghiệp”, thì cái cần giải trước tiên chính là tà kiến đang khiến họ tiếp tục tạo nghiệp mà không chịu thay đổi.
Muốn thay đổi dòng nghiệp?
Hãy thay đổi thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp ngay từ hôm nay.
Đang gian dối — tập sống chân thật.
Đang làm tổn hại — dừng làm tổn hại.
Đang keo kiệt — học bố thí.
Đang sống buông lung — giữ giới.
Đang bị tham, sân, si kéo đi — tu tập để thấy chúng khi vừa sinh khởi.
Đó mới là nơi Chánh Pháp bắt đầu.
Trong Tương Ưng Bộ, Đức Phật dùng một hình ảnh cực mạnh: một tảng đá nặng bị ném xuống nước, dù đám đông đứng quanh cầu xin nó nổi lên, lời cầu nguyện không làm nó nổi. Ngược lại, dầu nổi trên nước cũng không vì đám đông cầu cho nó chìm mà chìm xuống.
Nhân đã gieo thì quả vận hành theo duyên.
Lời van xin không thể thay thế việc chuyển hóa hành vi.
ĐỪNG SỢ “CON NGẠ QUỶ” NGOÀI CỬA MÀ KHÔNG NHÌN THẤY CƠN ĐÓI NGAY TRONG TÂM MÌNH
Có một hình ảnh đáng suy ngẫm.
Người ta sợ những chúng sinh đói khát vô hình nên đem thức ăn ra cúng.
Nhưng một ham muốn vừa được thỏa mãn trong chính mình thì lập tức một ham muốn khác xuất hiện.
Có một tỷ — muốn mười tỷ.
Có căn nhà — muốn căn nhà lớn hơn.
Có địa vị — muốn địa vị cao hơn.
Được khen — muốn được khen nữa.
Có rồi — sợ mất.
Chưa có — khổ vì muốn có.
Vậy cái gì đang đói?
Đó chính là taṇhā — ái.
Nó không bao giờ nói: “Đủ rồi.”
Ái dẫn đến nắm giữ. Nắm giữ tiếp tục thúc đẩy hành động. Và con người cứ chạy mãi trong một vòng tự nuôi mà tưởng rằng vấn đề nằm ở hoàn cảnh bên ngoài.
Phân biệt rất rõ: ái là sự khát khao ban đầu; thủ là khi sự khát khao ấy đã trở thành bám víu, nắm chặt và không muốn buông. Trong bốn loại thủ có sīlabbataparāmāsa — sự chấp thủ vào những nghi thức, giới điều hay hình thức sai lệch như phương tiện đưa đến giải thoát.
Vì vậy, vấn đề sâu hơn chuyện “có nên đốt vàng mã hay không”.
Câu hỏi thật sự là:
Tại sao tâm mình cần một nghi lễ để cảm thấy rằng mình đã kiểm soát được điều vốn không nằm trong quyền kiểm soát?
Sợ.
Muốn kiểm soát.
Không kiểm soát được.
Tìm một quyền lực bên ngoài.
Thực hiện giao dịch.
Tạm thời thấy yên.
Rồi lần sau lại sợ.
Đó là chiếc vòng cần được nhìn thấy và chặt đứt.
VẬY NGƯỜI CHẾT CÓ NHẬN ĐƯỢC NHỮNG THỨ CHÚNG TA ĐỐT KHÔNG?
Không có cơ sở trong Kinh–Luật Nikāya để nói rằng giấy tiền biến thành tiền cho người chết, nhà giấy biến thành nhà, xe giấy biến thành xe ở một “cõi âm”.
Đốt một chiếc Mercedes bằng giấy không làm xuất hiện một chiếc Mercedes ở thế giới nào khác.
Đốt một xấp đô-la âm phủ cũng không tạo ra tài khoản ngân hàng cho người đã mất.
Đó là niềm tin dân gian, không nên mạo danh thành lời Phật dạy.
Cũng cần phân biệt thật rõ: ngạ quỷ (peta) trong Phật giáo không đồng nghĩa với khái niệm dân gian về một linh hồn người chết cứ lang thang quanh nhà chờ con cháu mang cơm tiền đến.
Trong cách giải thích của truyền thống Theravāda, sau tử tâm là sự nối tiếp của đời sống mới theo nghiệp; không cần giả định một linh hồn bất biến đứng giữa hai đời để chờ đầu thai.
VẬY HỒI HƯỚNG PHƯỚC CÓ Ý NGHĨA GÌ?
Có.
Nhưng phải hiểu đúng cơ chế, nếu không chúng ta lại biến một pháp thiện thành phép thuật.
Người sống làm thiện: bố thí, giữ giới, tu tập.
Sau đó hướng thiện nghiệp ấy đến thân nhân đã mất.
Nếu một chúng sinh thuộc cảnh giới thích hợp có thể biết và tùy hỷ với thiện sự ấy, chính tâm tùy hỷ của họ trở thành thiện pháp nơi họ.
Không phải “phước” là một cục năng lượng được chuyển khoản từ tài khoản người sống sang tài khoản người chết.
Người sống tạo thiện duyên.
Chúng sinh kia tùy hỷ.
Tâm thiện sinh lên nơi chính họ.
Đó là nhân duyên, không phải ma thuật.
Bởi vậy, muốn tưởng nhớ cha mẹ, ông bà, người thân đã khuất, hãy làm điều có ý nghĩa:
Bố thí bằng tài sản chân chính.
Giúp người đang khổ.
Chăm sóc cha mẹ khi họ còn sống.
Giữ giới.
Tu tập tâm.
Tạo thiện nghiệp rồi hồi hướng.
Đừng đốt của cải thành tro rồi gọi đó là Chánh Pháp.
CÚNG DƯỜNG KHÔNG SAI — GIAO DỊCH MỚI LÀ CHỖ PHẢI THẤY
Cần nói thật rõ điều này để không đi từ một cực đoan sang cực đoan khác.
Phật giáo không phủ nhận bố thí, cúng dường, tưởng niệm hay tri ân tổ tiên.
Một người dâng vật thực đến người có giới đức bằng tâm kính trọng và xả ly — đó là một chuyện.
Một người bố thí vì lòng thương người đang thiếu thốn — đó là một chuyện.
Một gia đình tưởng nhớ người đã mất bằng lòng biết ơn, rồi làm thiện và hồi hướng — đó cũng là một chuyện.
Nhưng mang lễ vật đến với tâm:
“Tôi đưa Ngài cái này, Ngài phải cho tôi cái kia”
— thì cơ chế đã hoàn toàn khác.
Bên ngoài có thể giống nhau.
Một mâm hoa.
Một nén nhang.
Một khoản tiền.
Nhưng nghiệp nằm ở tác ý.
Một bên đang tập buông.
Một bên đang muốn mua thêm.
Một bên giảm tham.
Một bên nuôi tham.
Một bên là bố thí.
Một bên biến tâm linh thành thương mại.
Đừng chỉ nhìn cái mâm trên bàn.
Hãy nhìn cái tâm đang đứng trước cái mâm ấy.
TIẾNG SẤM THỨC TỈNH KHÔNG NẰM TRÊN BẦU TRỜI
Nó nằm ngay khoảnh khắc quý vị đủ tỉnh để hỏi:
“Tôi đang làm việc này vì từ bi và trí tuệ — hay vì tôi đang sợ?”
“Tôi đang bố thí để tập buông — hay đang bỏ ra một thứ để mong lấy về nhiều hơn?”
“Tôi đang kính Phật — hay đang biến Đức Phật thành một quyền lực để phục vụ những ham muốn thế gian của mình?”
Nếu thấy được cái tâm đang sợ, đừng vội chạy đi cúng.
Hãy nhìn cái sợ.
Nó sinh vì điều gì?
Nếu thấy lòng tham đang đòi hỏi tương lai phải theo ý mình, đừng vội tìm một nghi lễ để bảo đảm tương lai.
Hãy nhìn cái tham.
Nó đang nắm cái gì?
Chính khoảnh khắc ấy mới là nơi Pháp bắt đầu sống.
Chánh Pháp không đưa con người từ sự lệ thuộc vào thế lực này sang lệ thuộc vào một thế lực khác.
Chánh Pháp đưa con người đến chỗ thấy:
Cái gì có nhân thì sinh.
Cái gì do duyên mà có thì khi duyên đổi, nó đổi.
Cái gì sinh thì sẽ diệt.
Không có một “cái tôi” toàn quyền điều khiển thế giới theo ý muốn.
Và vì thế, con đường không phải là cầu cho mọi thứ xảy ra theo ý mình.
Con đường là tu tập để khi mọi thứ không xảy ra theo ý mình, tham–sân–si không còn đủ sức biến nó thành xiềng xích.
Đó mới là tiếng sấm của Chánh Pháp.
Không phải tiếng sấm làm người khác sợ.
Mà là tiếng sấm đánh thẳng vào tham, ái, thủ và tà kiến ngay trong chính mình.
No comments:
Post a Comment